New York Jewish Museum’s Discomfort with Religion

The Jewish Museum of New York her latest core exhibition reveals a distance from Judaism indistinguishable from disregard, embarrassment, and disdain.

Menachem Wecker’s essay on Scenes from the Collection, the latest permanent exhibition at the Jewish Museum of New York, talks about the city’s venerable 115-year-old Jewish Museum. Its collection of about 30,000 objects makes this among the most important such institutions anywhere and, according to its website, one of the oldest remaining Jewish museums in the world.

Downstairs, at the museum’s outlet of Russ & Daughters café, customers devouring the herring, knishes, and blintzes are assured that everything on the — also venerable — menu is under kosher supervision.

But for him

Upstairs, however, is a different story. With its recent, ballyhooed revamping of its permanent exhibition, the museum has squandered a priceless opportunity to be the hub for contemporary Jewish conversation, education, and memory. In so doing, it has also departed drastically from its founding mission as a champion of Jewish culture and practice.

Wecker, a relatively young man, is in possession of a Jewish education that is probably atypical of most of the museum’s visitors. By contrast, the art historian who has served as the director of several museums, as Assistant Secretary for museums at the Smithsonian Institutions, and as director of the museum program at the National Endowment for the Arts, Tom L. Freudenheim is a senior citizen who according to his response at the exhibition, risks sounding like the character of the Grumpy Old Man played by Dana Carvey on the old Saturday Night Live — the kind who carries on about how much better things were in the past, and that’s the way we liked it.

He writes in the Jewish magazine Mosaic

In truth, though, I can’t say I really liked it better growing up in a world of Jews who still lowered their voices to whisper the word “Jewish” in restaurant conversations, or who swelled with unseemly pride when the 1950 recording by Pete Seeger and the Weavers of the Israeli folk song Tzena, Tzena, Tzena gave “us” temporary standing on the Hit Parade.

Nowadays, to judge by sources like the 2013 Pew survey, American Jews are less self-conscious about being Jewish. But are they, really? Could it be, instead, that their self-consciousness just runs in directions more in line with today’s rather than yesterday’s cultural norms? Wecker’s ruminations and strictures about the Jewish Museum’s “Jewish problem” — evidenced by its wildly overdone distancing of itself from any taint of “parochialism,” together with its marked condescension toward Judaism itself — invite speculation.

 

There is some history here. When the Jewish Museum first moved toward displaying contemporary art lacking any palpable connection to Jews or Judaism, it was partly following in the  footsteps of Karl Schwarz, the director of Berlin’s Jewish Museum: an institution that opened in 1933 around the same time that Hitler seized power and closed five years later after Kristallnacht. Schwarz’s idea, then quite original, was that, along with showcasing the “material culture” of the Jewish past — ritual objects, books, and other artifacts — a Jewish museum might legitimately start to pay attention to the work of living Jewish artists.

Two decades later in New York, with its transformational 1957 exhibition Artists of the New York School: Second Generation, the Jewish Museum both adopted Schwarz’s idea and went beyond it to include work by contemporary non-Jews and, as often as not, on non-Jewish themes. It thereby established a model that in one form or another continues to this day and that, to be fair, has resulted in a number of remarkable and occasionally even ground-breaking shows.

In doing so, the museum hardly escaped controversy or, especially, conflict with the Jewish Theological Seminary (JTS), its founding institution and proprietor. In 1947, as Wecker notes, with the opening of the museum in its then-new home on Fifth Avenue, JTS’s chancellor Louis Finkelstein defined its mission as the preservation and celebration of

“the singular beauty of Jewish life, as ordained in the laws of Moses, developed in the Talmud, and embellished in tradition.”

By the 1960s, it had become known instead, and with reason, mainly as an influential venue for the artistic avant-garde.

That transformation needed to be rationalized, and an argument for it was quickly developed. The new argument went like this:

Jews were a cosmopolitan people, interested by definition in a wide range of ideas and areas of cultural creativity both within and outside of the Jewish world.

Often adduced in this context was the example of Commentary magazine, founded in 1945 by the American Jewish Committee as a high-level forum of discussion of both Jewish and non-Jewish issues by writers and thinkers — what we now call “public intellectuals” — many but not all of whom were themselves Jews. Especially after Norman Podhoretz was appointed editor of Commentary in 1960, the magazine’s existence and success were invoked to justify JTS’s support for influential exhibitions at the Jewish Museum less and less related to the vision articulated in 1947 by Louis Finkelstein.

 

Such exhibitions flourished in the mid-1960s under the brief directorships of Alan Solomon and Sam Hunter, years that happened to coincide with my own tenure at the museum as a young curator, aspiring art historian, and ex-rabbinical student. Partly owing to the last-named credential, no doubt, I ended up being responsible for the “Jewish” parts of the museum, and soon became well-acquainted with its by-then considerable collections of Judaica of all kinds — collections that were then, and remain today, second only to the holdings of the Israel Museum in Jerusalem.

And this brings me back to Scenes from the Collection, so skillfully picked apart by Wecker. I concur with most of his criticisms of the exhibition’s substance. With regard to its presentation of, in particular, material related directly to Jewish religious traditions or values, he is certainly correct to point to the organizers’ shoddy scholarship and connoisseurship. I would only underline his point by stressing that museums thrive or wither not only on the visions of their directors but on the ideas, interests, ambitions, dreams, and scholarship of their curators. (Susan Braunstein, the museum’s longtime Judaica curator, retired some months ago and, although remaining on staff part-time in an emerita position, has yet to be replaced.)

As a counterexample to the latest “core” exhibition, Wecker writes with some enthusiasm about its 1990s predecessor, Culture and Continuity: The Jewish Journey, which indeed went far toward restoring the focus on the “Jewish” in Jewish Museum. I was never a great fan of that show for one simple reason: at its outset, visitors were invited to ask how Jews had survived for so many centuries and millennia, and were promised that the exhibition would answer that question. In fact, it’s sheer museological vanity to suggest that Jewish survival can be understood via Judaism’s material culture alone.

This stipulation aside, however, the conceptual premise of Culture and Continuity was solidly based: the Jewish Museum does indeed house any number of important works of Judaica — its field of specialty — that cannot be seen anywhere else. Indeed, the same principle underlies permanent exhibitions in most museums. Which is not to say that collections don’t also get temporarily rearranged to suit a curator’s creative idea, or some practical exigency. (For example, parts of the 17th-century Dutch collections in New York’s Metropolitan Museum of Art are currently on view in a two-year special exhibition because of skylight renovations in the main galleries.) But that is secondary, not primary. Permanent exhibitions are all about the core: how, in the end, a museum identifies and presents itself.

 

Where does the Jewish Museum fit here? For me, the real scandal today is that a collection of such size, quality, and historical importance has been reduced from the museum’s main attraction to a resource only for special exhibitions like the airily named Scenes from the Collection. Evidently, in the museum’s current thinking, the core works in its collection are to be seen only in the context of thematic and temporary special exhibitions like this one, surrounded by works of tangential, or arbitrary, or opaque relevance. This rethinking, to put it bluntly, can only reflect a disdain for the museum’s core assets on the part of the institution’s leadership (both the staff and the trustees).

Among those core assets are not only the thousands of items in the collection but the self-understanding of Judaism itself. In his essay, Wecker raises serious questions about the attitude toward Judaism held by the museum’s leaders and stewards. Here, too, a larger cultural phenomenon may be seen at work: namely, a pervasive discomfort, or embarrassment, manifested by many art museums these days, when it comes to Western religion. For obvious reasons, Christianity is the prime example. To take the Met once again, but hardly the Met alone, the reigning but incorrect assumption appears to be that everyone knows the meaning of Christian devotional art, that everyone can readily identify saints by their visual attributes, and that everyone can “read” the allusions and symbols in paintings of the Madonna or the Crucifixion.

Of course that is not the case: many if not most Christians are as ignorant of their religious traditions as are most Jews. Why, then, the silence? After all, explication is available for “exotic” religions (Hinduism, Buddhism, Islam, and so forth). Only with Christianity and, at the Jewish Museum, with Judaism is a fastidious distance observed — a distance indistinguishable from indifference or, again, discomfort, embarrassment, and disrespect. In each case, the result is an abdication of the opportunity and the responsibility to educate the public about some of the greatest and most important works of Western art.

Tom L. Freudenheim ends with saying

I’m a reasonably well-educated but not especially religiously observant Jew. Nevertheless, like many other Jews, I’m wholly unembarrassed to lay claim to my Jewishness, not only as a matter of ethnic pride but also in my being a legatee of a venerable and quite awesome religious tradition.

American Jews can rightly be proud of, among other things, the Jewish museums that their communities have developed and supported, and that have in turn served as models for other ethnic and group-based museums around the country. As Edward Rothstein, quoted by Wecker, has acutely observed, those many museums spawned by the Jewish example make a point of celebrating the unique traditions and values of their particular sponsoring groups. By contrast (with exceptions, like UC Berkeley’s Magnes Museum), Jews have deracinated their own museums to the point of flaunting not only an ignorance of the Jewish tradition but a disdain for it.

Menachem Wecker gives us example after example from Scenes from the Collection of the feckless and philistine lengths to which the Jewish Museum has gone in its dereliction from its elementary responsibility. Is it too much to propose that the accolades the museum so desperately craves from the art-world cognoscenti might be gained without totally reducing the “Jewish” in its name to the slim and increasingly fraying threads by which it remains connected to its tradition?

Gevaar van opname laïciteit in de Belgische grondwet met beperking voor de vrijheid van religie

Meerderen in België maken zich zorgen over de relatie tussen de overheid en de religies/levensbeschouwingen in hun land.
Ten aanzien van de erkende erediensten in België stelt de Belgische staat zich welwillend neutraal op. De staat erkent bepaalde erediensten en niet-confessionele organisaties. Die erkenning gaat gepaard met bijvoorbeeld de financiering van de wedden van de bedienaren van de eredienst en het waarborgen van het recht op religieuze of morele opvoeding in de scholen. Het onderwijs mag vrij georganiseerd worden.

De welwillende opstelling van de Belgische staat maakt het mogelijk dat het fundamentele mensenrecht van godsdienstvrijheid in België actief beleefd kan worden. Voor bepaalde groepen volstaat dat blijkbaar niet langer en daarin schuilt er een groot gevaar.

Art. 19 van de Belgische grondwet gaat over de vrijheid van religie. Dit artikel is door Kamer en Senaat voor herziening opengesteld. Een van de mogelijke toekomstscenario’s kan zijn dat religie wordt teruggedrongen tot de privésfeer.

Religie maakt deel uit van de beleving en cultuur van een mens en van vele volkeren. Wat ook de godsdienstbeleving mag zijn moet deze gevrijwaard blijven en moet elk individu vrij kunnen bepalen welke godsdienst zij of hij wil beleven.

Er zijn groepen in België die het klaarblijkelijk niet op godsdienstigen (van welke strekking ook) hebben en zich tot doel gesteld hebben het begrip “laïciteit” in de grondwet op te nemen en ‘geestelijke’ of ‘religieuze vorming’ buiten het onderwijs te houden.  Sinds 2000 werden reeds verschillende wetsvoorstellen ingediend om de Grondwet in die richting te herzien. Andere wetsvoorstellen hadden tot doel de financiering van de erediensten af te schaffen en het godsdienstonderwijs buiten de lesuren te verbannen. In de voorbije maanden werden opnieuw wetsvoorstellen in die zin ingediend. De wetsvoorstellen beogen de laïciteit van de Belgische staat in de grondwet te verankeren en de voorrang van het positief recht op elke religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging te versterken.

Het concept laïciteit zo als die bepaalde partijen het zien zet de welwillende neutraliteit van de Belgische staat op de tocht en  buigt en de grote evenwichten tussen “kerk en staat” om,  waarbij schoolpact en godsdienstonderwijs enzovoort op de helling worden gezet.

Verschillende prominente Joodse stemmen hebben daarom in april een open brief mee ondertekend waarin ze hun bezorgdheid uiten over het debat over laïciteit en geloof. De denktank Logia is de initiatiefnemer achter de open brief die gericht is aan de volksvertegenwoordigers. Een kopie van de brief werd verzonden naar de voorzitters van de Kamer en de Senaat.

De Joodse ondertekenaars zijn de voorzitters van joodse verenigingen zoals het Centraal Israëlitisch consistorie van België, het Forum der Joodse Organisaties en de Stichting van het Jodendom van België evenals de gemeenschappen Machsike Hadass. Ook N-VA politicus Michael Freilich is één van de ondertekenaars.

In de brief vragen ze om niet te raken aan de grondwettelijke vrijheden en om de levensbeschouwelijke vrijheden te vrijwaren. Want sommige groepen in de samenleving willen de Grondwet aanpassen en onder andere de financiering van de godsdienst en van het godsdienstonderwijs afschaffen of het begrip laïciteit een hogere plaats geven dan geloof.

“In Europa en de andere Westerse landen zijn tussen Kerk en Staat evenwichten tot stand gekomen die het resultaat zijn van een duizendjarig proces van spanning en compromis”,

schrijven ze.

Uit dat eeuwenlange zoeken naar evenwicht zijn samenlevingen ontstaan met hun concepten van fundamentele vrijheden, maatschappelijke
ordening en constitutionele rechtsorde. Waarom dat op de helling zetten?

Volgens onder meer Saskia Van den Kieboom is het niet mogelijk religie van het publieke toneel te laten verdwijnen. Saskia is pastoraal medewerker van ‘t Vlot, een project voor dak- en thuislozen in Antwerpen.

*

*

Vindt ook de

Open brief aan de volksvertegenwoordigers
Bezorgdheden rond het laïciteitsdebat in België

Fundamenten van het Geloof 5: De mens, geschapen naar Gods beeld en als Zijn gelijkenis

De mens, geschapen naar Gods beeld en als Zijn gelijkenis

De mens is voortdurend op zoek naar zijn identiteit:

‘Wie zijn wij en waar komen wij vandaan?’.

Voor wie niet gelooft in de Schepper is dit een nooit eindigende zoektocht. Maar in plaats van het wetenschappelijk bewijs voor onze oorsprong in de natuurwereld te zoeken, zou onderzoek naar de plaats van de mens, te midden van alle andere wezens, tot een ander resultaat kunnen leiden. Want het valt niet te ontkennen dat de mens uniek is in de natuurwereld.

De Bijbel vertelt dat wij hier niet toevallig zijn, als het product van een langzame ontwikkeling uit andere, primitievere wezens, maar dat God de mens naar Zijn plan heeft gemaakt:

“En God zei: Laat Ons mensen maken naar ons beeld, als onze gelijkenis, opdat zij heersen over de vissen in de zee en over het gevogelte aan de hemel en over het vee en over de gehele aarde en over al het kruipende gedierte dat op de aardbodem kruipt. En God schiep de mens naar zijn beeld; naar Gods beeld schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen”. (Genesis 1:26; vergelijk 9:6)

Dat dit geen primitief idee is, uit een ver verleden, toont het geloof van Jezus en de apostelen. Zij geloofden dat God verantwoordelijk is voor alle leven en dat alle mensen zijn voortgekomen uit dit eerste mensenpaar (Matth. 19:4; 1 Kor. 11 :7; Jac. 3:9). Maar wat wordt er bedoeld met:

‘naar ons beeld, als onze gelijkenis’?

De mens heeft in bepaalde opzichten een gelijkenis met zijn Schepper. Met de schepping van de mens heeft God iets van Zichzelf ‘gereproduceerd’ en er moet iets van God in de mens te herkennen zijn. Wanneer deze later zelf nageslacht voortbrengt, legt hij op zijn beurt zijn eigenschappen daarin; het zijn afdrukken van zijn wezen:

“Adam … verwekte (een zoon) naar zijn gelijkenis, als zijn beeld”. (Genesis 5:3)

Hiermee worden echter niet meer het beeld en gelijkenis van God bedoeld, maar de mens zoals Adam geworden is: zondig in het vlees, zodat hij de heerlijkheid van God niet in zich draagt. Wanneer dit voor altijd was voortgegaan, zou Gods scheppingswerk een hopeloze mislukking zijn. God zei echter dat het goed was wat Hij had geschapen. In zijn alwetendheid moet Hij gezien hebben dat er uiteindelijk wel mensen met de heerlijkheid van zijn beeld en gelijkenis zouden zijn:

“Want allen hebben gezondigd en derven (lopen mis) de heerlijkheid van God”.

“… juist om de rijkdom van zijn heerlijkheid bekend te maken over de voorwerpen van ontferming, die Hij tot heerlijkheid heeft voorbereid”. (Romeinen 9:23)

“Wij dan … hebben vrede met God door onze Here Jezus Christus, door wie wij ook de toegang hebben verkregen tot deze genade, waarin wij staan, en roemen in de hoop op de heerlijkheid van God”. (Romeinen 5:1-2)

Het natuurlijke nageslacht van Adam kan Gods heerlijkheid niet weerspiegelen. Dit is een voortdurend vraagpunt van gelovigen aan God. David vroeg zich in een Psalm af welke verklaring er is voor die hoge plaats van de mens in Gods onmetelijke heelal, en de schrijver van de brief aan de Hebreeën wijst op de vervulling van Gods plan met ons in Christus Jezus:

“Wat is de mens, dat U aan hem denkt, en het mensenkind, dat U naar hem omziet? Toch hebt U hem bijna goddelijk gemaakt, en hem met heerlijkheid en luister gekroond”. (Psalm 8:4-9)

“… maar wij zien Jezus … met heerlijkheid en eer gekroond”. (Hebreeën 2:6-9)

In de persoon van Jezus heeft God uit de mensheid een nieuwe mens verwekt, die deze heerlijkheid van God wel draagt en weerspiegelt. De apostelen getuigen in de evangelieverslagen en brieven van wat zij hebben gezien en ervaren van deze ‘zoon des mensen’, de mens bij uitnemendheid:

“Wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeborene van de Vader, vol van genade en waarheid”. (Johannes 1:14)

“Deze de afstraling van zijn heerlijkheid, en de afdruk van zijn wezen”(Hebreeën 1:3)

Zij hebben twee kanten van hem gezien: zijn gestalte als dienstknecht, die volmaakt de wil van God deed, en zijn verheerlijkte gestalte toen zij met hem op de berg waren (Luc. 9:29; 2 Petr. 1:16). Zijn verheerlijking was een voorproef van wat hij zou ontvangen, wanneer hij de wil van zijn Vader tot het laatst zou doen. Hierin is hij het voorbeeld voor wie in hem gelooft:

“Laat die gezindheid bij u zijn, welke ook in Christus Jezus was, die in de gestalte van God zijnde, het God gelijk zijn niet als een roof heeft geacht, maar de gestalte van een dienstknecht heeft aangenomen … heeft Hij zich vernederd en is gehoorzaam geworden tot de dood, ja tot de kruisdood. Daarom heeft God Hem ook uitermate verhoogd” (Filippenzen 2:5-9; vergelijk Romeinen 8:5-7).

Door verbondenheid met Christus Jezus, en in hun leven dezelfde gezindheid te tonen als hij, kunnen ook andere mensen deel krijgen aan dezelfde natuur en dezelfde heerlijkheid weerspiegelen als hij:

“Want het voegde Hem…dat Hij, om vele zonen tot heerlijkheid te brengen, de Leidsman van hun behoudenis door lijden zou volmaken”. (Hebreeën 2:10)

“Daartoe heeft Hij u ook door ons evangelie geroepen tot het verkrijgen van de heerlijkheid van onze Here Jezus Christus”. (2 Thess. 2:14; 1 Thess. 2:12;vergelijk 2 Timotheüs 2:10)

“En wij allen, die … de heerlijkheid van de Here weerspiegelen, veranderen naar hetzelfde beeld van heerlijkheid tot heerlijkheid …”. (2 Korintiërs 3:18)

Wanneer dit werkelijkheid is geworden, zal Gods doel met de schepping zijn bereikt. Dan zijn de mensen als Zijn zonen, dragen zij Zijn beeld en zal de aarde van Zijn heerlijkheid vol worden:

“En gelijk wij het beeld van de stoffelijke (Adam) gedragen hebben, zo zullen wij het beeld van de hemelse (Christus) dragen”. (1 Korintiërs 15:49)

“… met reikhalzend verlangen wacht de schepping op het openbaar worden van de zonen van God … maar ook wij zelf…zuchten bij onszelf in de verwachting van het zoonschap… Want die Hij tevoren gekend heeft, heeft Hij ook tevoren bestemd tot gelijkvormigheid aan het beeld van zijn Zoon, opdat Hij de eerstgeborene zou zijn onder vele broederen”. (Romeinen 8:19-30)

“Ik zal hem een God zijn en hij zal Mij een zoon zijn”. (Openbaring 21:7)

“Geliefden, nu zijn wij kinderen van God, en het is nog niet geopenbaard wat wij zijn zullen; maar wij weten, dat, als Hij (Christus) zal geopenbaard zijn, wij Hem gelijk zullen wezen …”. (1 Johannes 3:2)

Psalm 8 en de heerlijkheid van de mens in Christus Jezus

De aandacht van gelovigen richt zich op Gods doel met de schepping van de mens, zoals geopenbaard in het boek Genesis (1:26). Koning David schreef in Psalm 8 een overdenking hiervan. Hij zag de heerlijkheid van de Hemelkoning (verzen 1-4), die de mens schiep om zijn onderkoning op aarde te zijn (vergelijk Genesis 41:40) en te regeren over alle wezens daarop (verzen 4-9). Omdat het hier om Adam ging, heeft David waarschijnlijk in eerste instantie een specifieke mens op het oog. In Psalm 21:6 beschouwt hij zijn eigen unieke positie als koning op Gods troon op aarde. In Psalm 72 spreekt hij over zijn zoon Salomo. Maar beide waren zij niet de eeuwige koning die God beloofde (zie 2 Samuël 7:11-29; Psalm 21:5 en 72:17). Genesis 1 en Psalm 8 vormen dan ook het begin van een rode draad in de openbaring van Gods doel met de mens, die ons leidt tot het Nieuwe Testament en de daarin geopenbaarde vervulling in Christus Jezus (Luc. 10:22; Ef. 1:21-22; 1 Kor. 15:25-27; Hebr. 1:1-4en 2:5-9; Kolos. 1:15-17) en doorgaat in allen die geloven (Hebr. 2:10; Rom. 8:17).

*

Vraag ter overdenking:

Hoe kunt u worden tot een nieuwe mens, naar het beeld van Christus?

+

Voorgaande

Al-Fatiha [De Opening] Surah 1: 4-7 Barmhartige Heer van de Schepping om ons de juiste weg te tonen

Fundamenten van het Geloof: De lankmoedigheid van God

Fundamenten van het Geloof 2: De levende en waarachtige God

Fundamenten van geloof 3: De Persoonlijkheid van God

Fundamenten van het Geloof 4: Engelen. Gods volmaakte dienaren

++

Aansluitende lectuur

  1. De Schepper achter eerste levende wezens
  2. Bereshith 2:15-25 v 18-25 Een Hulp voor de man of een Vrouw in het vizier
  3. Betreft de Mens
  4. Betreffende het spirituele lichaam
  5. Begin van leven op aard: schepping of evolutie
  6. Fundamenten van het Geloof: De goedertierenheid van God
  7. Begrijpend Zingen: Psalm 8: Wat is de mens…?
  8. Begrijpend Zingen: Psalm 8: Heerschappij mens en luister
  9. Gebed na het lezen van Psalm 8
  10. De toorn van God
  11. De Verlosser 3 Zijn menselijke kant
  12. Schepping geschenk van God
  13. EO-directie: ‘Wij geloven in God als Schepper’

Geloof en onderzoek: Schepping, intelligent design, evolutie (5) De atheïstische fundamentalist

De ‘overbodige’ God

Een opmerkelijk verschijnsel in de wetenschap is dat je zelfs daar af en toe op een duidelijke vorm van fundamentalisme kunt stuiten. Nu is dat karakteristiek voor mensen in het algemeen, dus ook voor (bepaalde) wetenschappers.

Sinds de ‘Verlichting’ is men alle vormen van godsdienst gaan zien als vormen van onderdrukking van de mens, die daarvan ‘bevrijd’ moest worden. En de nieuw verworven wetenschappelijke inzichten werden in dienst gesteld van dit streven: kennis zou de mens vrij maken.

Allerlei natuurverschijnselen, ooit toegeschreven aan ‘de hand van God’, kon men nu wetenschappelijk verklaren. En men nam optimistisch aan dat op den duur alles zo verklaard zou worden. God werd voor de verklaring van dit soort zaken dus meer en meer ‘overbodig’ en schoof daarom steeds meer naar de achtergrond. Aan het eind van dat proces zou je Hem dan zonder bezwaar kunnen ‘afschaffen’.

Ik wil er hier met nadruk op wijzen, dat voortgang in de wetenschap niet noodzakelijk leidt tot de conclusie dat God niet bestaat; de wetenschap werd alleen in dienst gesteld van een streven die conclusie te bereiken en te onderbouwen. Anders gezegd: wetenschap leidt niet tot atheïsme, maar het atheïsme begon de wetenschap te gebruiken voor haar eigen specifieke doeleinden.

Het failliet van een idee

Dat ‘overbodig maken van God’ lag echter vooral in het verklaren van de natuur. Maar er is meer, zoals bijvoorbeeld alle ethische kwesties.Daarom begon het humanisme de gedachte te ontwikkelen dat de mens van nature goed is, want als ethiek niet van de godsdienst komt, moet het ergens anders vandaan komen. Om dat aannemelijk te maken, werd erop gewezen dat oorlogen altijd werden veroorzaakt door de godsdienst. Dus:

schaf godsdienst af en je hebt geen oorlog meer.

Nu werden veel oorlogen inderdaad godsdienstig gemotiveerd, maar daarom nog niet door die godsdienst veroorzaakt. Maar vooral het marxisme heeft deze gedachte innig omhelsd. En omdat de mens nu eenmaal niet weet wat goed voor hem is, werd het atheïsme desnoods met geweld afgedwongen. Inmiddels zijn we enkele wereldoorlogen en een paar fascistische en stalinistische regimes verder, en het failliet van deze leer is de meeste mensen (niet alle!) intussen wel duidelijk.

De Bijbelse leer dat de mens van zichzelf slecht en zelfzuchtig is, en dat alleen een continue oriëntatie op God er nog iets van kan maken, is intussen naar alle maatstaven van wetenschappelijk bewijs volkomen overtuigend empirisch aangetoond. Nu zou dat juist voor evolutionisten niet vreemd moeten zijn, want een eenvoudige evolutieleer, gebaseerd op het overleven van de meest geschikte variant (‘survival of the fittest’) zou het bestaan van ethisch besef juist moeten uitsluiten.
Immers, hoe zelfzuchtiger een variant, hoe groter zijn kansen om te overleven. Het probleem is juist gelegen in het feit dat ethisch besef niet allang totaal afwezig is, weg geselecteerd door de evolutie.

Het eerste slachtoffer van een oorlog

Maar fundamentalisme laat zich nooit gemakkelijk overtuigen. Beginjaren ’70 van de vorige eeuw werd door sommige evolutionisten een aangepaste opvatting over het evolutionaire proces voorgesteld. Daaraan werd vervolgens een wetenschappelijk congres gewijd. Dat is normaal: niets is wetenschappelijker dan voor- en tegenstanders van een opvatting met elkaar te laten discussiëren. Maar toen het Amerikaanse blad ‘Science’ daar een themanummer aan wijdde, leverde dat een ingezonden brief op van een verontwaardigde lezer die het de redactie kwalijk nam aandacht te hebben besteed aan deze controverse: dit speelde ‘de vijand’ in de kaart.      Laat dit even op u inwerken.     Hier werd serieus voorgesteld een mogelijke stap voorwaarts in wetenschappelijk inzicht geheim te houden omdat ‘de vijand’ daar anders wellicht voordeel uit zou kunnen trekken. Dit is geen wetenschap meer, dit is godsdienstoorlog! En we kennen allemaal het gezegde:

het eerste slachtoffer van een oorlog is de waarheid.

De fundamentalist achter deze brief beschouwt zich als voorvechter van een absolute waarheid, die desnoods met behulp van leugens moet worden verdedigd. En van dergelijk fundamentalisme zijn nog andere (ook meer recente) voorbeelden te geven. En let op dat de in het geding zijnde ‘godsdienst’ niet het christendom is, maar het atheïsme.

Een voorgeprogrammeerde mens?

Veel gevaarlijker is echter het streven van bepaalde fundamentalisten uit deze hoek, die het hiervóór besproken probleem van het bestaan van ethiek proberen te omzeilen, door daar toch een ‘evolutionaire’ verklaring voor te geven.

Onzelfzuchtig gedrag zou weliswaar ongunstig zijn voor het individu, maar juist gunstig voor het voortbestaan van de soort; we zouden dat dus breder moeten zien. Het bekendste voorbeeld van deze opvatting, is het boek ‘The selfish gene’ (de zelfzuchtige genen) van Richard Dawkins. Onze genen, zo betoogt hij, zijn door het evolutieproces zo geprogrammeerd dat ze streven naar de maximale kans op het blijven voortbestaan van onze (eigenlijk hun) erfelijke eigenschappen, ook wanneer dat ten koste gaat van de individuele drager van die genen en die eigenschappen. Daarmee wordt ethiek dus niet verklaard, maar integendeel juist weggeredeneerd: uiteindelijk is (volgens Dawkins) ook schijnbaar ethisch gedrag gebaseerd op een vorm van zelfzucht, alleen op collectief in plaats van op individueel niveau. En alles wat we doen is op die manier al in onze genen voorgeprogrammeerd. Maar als we dat consequent door redeneren, komt dat er op neer dat alles wat nuttig is voor het voortbestaan van de beste erfelijke eigenschappen (ongeacht de ethische consequenties) daarmee gerechtvaardigd is, ook wanneer dat naar andere maatstaven volslagen onethisch is (ethiek is immers alleen maar een illusie). Die opvatting hebben we echter al eerder beleefd: dat heette toen ‘eugenetica’, wat inhield dat je het recht (of zelfs de plicht) had om alle ‘inferieure’ levensvormen (zowel lichamelijk als geestelijk minder goed uitgeruste soortgenoten) uit het voortplantingsproces te elimineren. Vooral de nazi’s zijn daar druk mee geweest, maar het is uiteindelijk toch niet erkend als een triomf van verlicht menselijk denken. En dat is maar goed ook, want veel verder kun je niet van God verwijderd raken. Maar atheïstische fundamentalisten hebben die hoop kennelijk nog steeds niet opgegeven. Want doorgedraaid atheïsme is ook een vorm van godsdienst en in godsdienstig fundamentalisme is, in naam van de grote ‘god’, alles geoorloofd.

R.C.R.

+

Voorgaande

Schepping, intelligent design, evolutie – Ontstaan en ontwikkeling van het leven op aarde (1)

Schepping, intelligent design, evolutie – Ontstaan en ontwikkeling van het leven op aarde (2)

Schepping, intelligent design, evolutie (3) – Godsbewijzen van heidense filosofen en horlogemakers

Schepping, intelligent design, evolutie (4) Het ontstaan van het universum

Zinloosheid of zin van leven volgens Bas Heijne

De NRC-journalist en schrijver Bas Heijne gelooft niet dat God bestaat, maar sympathie voor het geloof heeft hij wel.
Hoewel hij zelf niet gelovig is opgevoed, kreeg Heijne er in zijn gereformeerde dorp wel veel van mee. Hij begrijpt dat mensen houvast vinden in hun geloof. Zelf houdt hij liever open hoe iets zit.

Een paar jaar geleden overleden zijn ouders. Heeft dat hem iets geleerd over het leven?

‘Ik ben gaan nadenken over wat ik met de rest van mijn tijd hier op aarde ga doen. Het moet wel zinvol zijn.’

Hij snapt dat mensen hun leven willen inkleuren, maar vindt het juist spannend als je het open laat.

“dan moet je jezelf in het spel brengen.”

Hij is zich bewust van leegtes die zich kunnen voordoen als men niet gelooft.

“Als je los bent van een vast geloof en niet opgroeit in een soort bedding die houvast geeft vanaf de wieg, dan is de leegte makkelijk aanwezig. Wat heeft het leven dan voor zin? Ik vind dat ik die zin dan zelf moet geven, anders is het zinloos”

> Bekijk de uitzending van de EO: Adieu God met Bas Heijne

First ever black hole photo

Dear Kitty. Some blog

This 10 April 2019 video says about itself:

First-Ever Black Hole Image Released

The Event Horizon Telescope captured an image of the black hole at the center of the Milky Way galaxy.

From USA Today today:

It’s our first glimpse of one of the weirdest spectacles in the universe. Astronomers on Wednesday released humanity’s first-ever image of a black hole.

The picture reveals the black hole at the center of Messier 87, a massive galaxy in the nearby Virgo galaxy cluster. It looked like a flaming orange, yellow and black ring.

“We have seen what we thought was unseeable. We have seen and taken a picture of a black hole,” said Sheperd Doeleman, Event Project Horizon project director of Harvard University. “This is an extraordinary scientific feat accomplished by a team of more than 200 researchers.”

This black hole resides 55 million light-years from Earth and has…

View original post 32 more words

Sunday reflection . . . .But he who would be born again indeed,

Purplerays

‘Tis hard for man to rouse his spirit up–
It is the human creative agony,
Though but to hold the heart an empty cup,
Or tighten on the team the rigid rein.
Many will rather lie among the slain
Than creep through narrow ways the light to gain–
Than wake the will, and be born bitterly.

But he who would be born again indeed,
Must wake his soul unnumbered times a day,
And urge himself to life with holy greed;
Now ope his bosom to the Wind’s free play;
And now, with patience forceful, hard, lie still,
Submiss and ready to the making will,
Athirst and empty, for God’s breath to fill.

~ George MacDonald, Diary of an Old Soul

Art: Meg White
Text & image source: _/_Peggy @ ECUMENICUS
https://www.facebook.com/ecumenicus/

View original post