Bijbel en Wetenschap: Geloof en onderzoek 4: Het bewijs van Gods bestaan (4) Het heelal als toevalstreffer

Bijbel en Wetenschap: Geloof en onderzoek 4: Het bewijs van Gods bestaan (4) Het heelal als toevalstreffer

Het bewijs van Gods bestaan: Het heelal als toevalstreffer

In de serie ‘Intelligent Design’ (intelligent ontwerp) wees ik er al op dat fundamentalistisch denkende christenen een uitgesproken voorkeur hebben voor bewijs vanuit de biologie, met voor bijzien van een vak zoals bijv. de fysica. Wellicht weerspiegelt dat de fervente neiging van veel mensen om hun argumenten door anderen te laten aanleveren, om ze dan zelf alleen maar te hoeven uitventen.

Ongetwijfeld scheelt dat veel denkwerk. Maar er is altijd het risico dat de gebruiker de essentie van het oorspronkelijke argument niet (of niet goed) heeft begrepen, en er dan reddeloos mee de fout in gaat. Of er is het risico dat de gebruiker er zich onvoldoende van bewust is dat er intussen wetenschappelijk veel meer bekend is, en dat op grond daarvan de houdbaarheidsdatum van het argument inmiddels is overschreden. Zulke argumenten kunnen dus nuttig zijn om kennis van te nemen, maar zijn uiterst riskant om zelf (tweedehands) te gebruiken, tenzij je voldoende bekend bent met het vakgebied.

Ons verbazingwekkende heelal

Paul Davies, Brits-Australische en internationaal bekende natuurkundige, hoogleraar natuurkunde aan de Arizona State University sinds 2006 en gasthoogleraar aan de University of New South Wales sinds 2015 en Imperial College London,

Meer van belang is echter dat er in de categorie ‘nuttig om kennis van te nemen’ intussen interessantere argumenten zijn, dan die van de eerwaarde 19e-eeuwse dominee Paley. The Britse professor in de fundamentele fysica Paul Davies heeft een paar dozijn boeken geschreven over de betekenis die recente ontdekkingen in de moderne fundamentele natuurkunde hebben op ons beeld van het heelal. Dat loopt van ‘The accidental Universe’ (Het heelal als toevalstreffer) tot ‘The mind of God’ (Gods geest, met geest in de zin van aanpak of manier van denken). Het komt er op neer dat het heelal aan alle kanten en op allerlei gebieden blijk geeft van een uiterst precieze fijn-afstelling, en dat het zonder die exacte fijnregeling niet zou kunnen bestaan, en wij dus ook niet. Wie alleen maar (populair-)wetenschappelijke boeken leest wanneer ze zijn mening over het bestaan van God duidelijk bevestigen, zal er wellicht door worden teleurgesteld. Want vooral in zijn oudere boeken gaat hij absoluut niet die kant uit. Hij ziet het dan nog uitsluitend als een weliswaar groot, maar toch niet onmogelijk toeval. Maar het interessante is dat hij, op basis van zijn waarnemingen en overwegingen, gaandeweg steeds meer opschuift naar de overtuiging dat er wel degelijk sprake moet zijn van een of andere oorzaak die zelf buiten ons heelal moet zijn gelegen. Maar je moet zelf dan maar beslissen of je die oorzaak ‘god’ wil noemen. Dat betekent in elk geval dat hij in dat opzicht een objectief overzicht geeft van wat er aan de hand is, zonder (desnoods tegen beter weten in) ten koste van alles iets te willen bewijzen, wat dan ook.

Wat willen we er eigenlijk mee?

Kun je dan op deze manier wel het bestaan van God bewijzen

Want dat is tenslotte het onderwerp van deze serie. Helaas moet ik u nu teleurstellen. Het bestaan van God laat zich ook langs deze weg niet waterdicht wetenschappelijk bewijzen, al geeft het ontegenzeggelijk boeiende en verhelderende inzichten. Want hoe meer we inzien hoe verschrikkelijk zorgvuldig dit hele heelal in elkaar steekt, hoe meer bewondering we onvermijdelijk krijgen voor ‘de ontwerper en bouwmeester’ ervan. En daar wordt helaas maar al te weinig aandacht aan geschonken.

Te veel christenen zien hier volledig aan voorbij (al zullen ze dat zelf ten stelligste ontkennen). Want ze zoeken alleen maar waterdichte bewijzen, en komen daardoor aan bewondering niet toe. Ze beoordelen de wetenschap uitsluitend op haar bruikbaarheid voor het leveren van dat vurig gezochte bewijs, en als dat er niet in zit wenden ze zich teleurgesteld af, of ze passen de wetenschappelijke feiten net zolang aan tot die dat bewijs wel kunnen ‘leveren’. Of anders beschouwen ze wetenschappelijke feiten juist als potentieel gevaarlijk, omdat hun overtuiging er wel eens door weerlegd zou kunnen worden (wat in feite een teken van twijfel is!), en dan doen ze er alles aan om ‘aan te tonen’ dat die feiten niet zouden kloppen.
Het is alsof je elke bloem die je vindt, in zijn onderdelen uit elkaar plukt om te zien of je er zo iets aan hebt, en hem, wanneer dat niet zo blijkt te zijn, weg gooit en ontkent dat hij bestaat. Terwijl je al die tijd geen ogenblik hebt gekeken naar zijn schoonheid als complete bloem; laat staan dat je daar een afspiegeling in hebt gezien van Gods scheppingskracht.

En wat wil God eigenlijk?

We zullen daarom de waarheid onder ogen moeten zien: het bestaan van God kun je niet wetenschappelijk bewijzen. En meer dan dat: dat heeft God met opzet zo ingericht. Want Hij vraagt van ons geloof, geen overtuiging die we, desnoods knarsentandend, wel moeten aanvaarden, omdat de onweerlegbare bewijzen ons geen andere keus zouden laten. En wanneer iemand dat onbevredigend vindt, dan zou hij er goed aan doen zich af te vragen of hij dan niet al is gevallen voor het standaard argument van de gemiddelde atheïst:

als God bestaat moet je dat kunnen bewijzen, ergo: als je het niet kunt bewijzen is het dus niet waar.

Dat is echter geen fataal argument, maar alleen maar een denkfout. Zoals ook het argument

‘als je God niet nodig hebt (om de wereld te verklaren), waarom zou je dan in Hem geloven’

een drogreden is. Ik zou ook niet weten waar we olifanten voor nodig hebben, maar ik geloof wel degelijk in hun bestaan. Waar het om gaat, is:

God is geen abstracte of zielloze natuurkracht, en zijn aanwezigheid is ook niet zoiets als ‘onzichtbare’ materie die je weliswaar niet kunt zien, maar waarvan je de aanwezigheid wellicht op een andere manier toch wetenschappelijk zou kunnen aantonen.

Hij is een intelligent denkend wezen, dat op een bepaalde manier met ons omgaat, maar zich bewust onttrekt aan directe waarneming, om te zien hoe wij daarop reageren. Maar dat wil nog niet zeggen dat een geloof in Hem dus irrationeel is. Zoals we een zwart gat niet kunnen waarnemen, maar het bestaan (of niet-bestaan) daarvan wel kunnen afleiden uit de manier waarop het zijn omgeving beïnvloedt, en die omgeving daar dan weer op reageert, zo kunnen we ook de invloed van God indirect wel degelijk waarnemen. En dat zou voldoende moeten zijn om ons te overtuigen. En dat wij daarmee dan nog niet op onze beurt een ander kunnen overtuigen, is wellicht vervelend voor ons, maar daar heeft God geen last van. Daarom zullen we de laatste twee afleveringen in deze serie besteden aan de vraag waarom wijzelf eigenlijk in dat bestaan van God zouden moeten geloven.

R.C.R.

+

Voorgaande

Schepping, intelligent design, evolutie (3) – Godsbewijzen van heidense filosofen en horlogemakers

Schepping, intelligent design, evolutie (4) Het ontstaan van het universum

Bijbel en Wetenschap: Schepping, intelligent design, evolutie (6) De Boodschap van de Bijbel zelf

Het bewijs van Gods bestaan 1. De weg van veel goden naar geen God

Bijbel en Wetenschap – Geloof en onderzoek 1: Een wetenschappelijke benadering

Bijbel en Wetenschap: Geloof en onderzoek 2: Het bewijs van Gods bestaan (2)

Bijbel en Wetenschap: Schepping, intelligent design, evolutie (6) De Boodschap van de Bijbel zelf

Bijbel en Wetenschap: Geloof en onderzoek 3: Het bewijs van Gods bestaan (3) De Natuur als mechanisme

Fundamenten van het Geloof 2: De levende en waarachtige God

++

Aanvullende lectuur

  1. Het begin van alles
  2. Het universum makende Woord van God
  3. Van chaos naar ordelijkheid
  4. Bestaan en moeilijke herkenning van het Hoogste Godheidswezen
  5. Wonder van openbaring
  6. Hoge herkenningen. . . . Het hele licht van het universum
  7. Geloven in God

Why think there is a God? (2) Goldilocks Effect

Those unfamiliar with astrophysics might get the impression that the Big Bang was just a random explosion of energy that just happened to produce galaxies with stars and at least one planet capable of supporting intelligent life. But nothing could be further from the truth. The more physicists have learnt about the conditions for a stable universe, and in particular a universe capable of sustaining intelligent life, the more it seems that the Big Bang must have been very finely tuned. Like Goldilocks porridge, the universe had to be just right.

One example of this fine tuning is the strength of gravitational force. If gravitational force were too strong then matter would clump together, if gravitational force were too weak then bounds between particles would be too weak. In either case, stars like our Sun could not have formed and without the Sun, life on planet could not exist. But what is really surprising is just how particular fine tuning is. If the strength of gravitational force had differed by one part in 1040 then our Sun could not exist. (1040 is scientific notation for a 1 followed by 40 zeroes, or in other words, ten thousand billion billion billion billion).

And the strength of gravitational force is just one example of many conditions that are remarkably finely tuned. Other examples include the difference in mass between a proton and neutron, and the density of the universe.

The point about these examples is not simply that they are improbable, but that they are crying out for an explanation. Imagine if you replayed the Big Bang over and over again, billions upon billions of times. And imagine that each time there was a Big Bang, you changed one of starting conditions (say, gravitational force) by a small degree. In almost every case the universe that emerged would either quickly collapse in on itself or would be entirely made up of hydrogen and helium; the scenarios under which the Big Bang produced a universe capable of sustaining intelligent life would be a tiny tiny percentage. This specified complexity requires an explanation and for a lot of people that explanation is a Designer.

And these examples of fine-tuning are not controversial. The physicist Paul Davies has written, “everyone agrees that the universe looks as if it was designed for life”. Both believers and non-believers agree that these remarkable coincidences require an explanation. However, there have been some attempts to propose an explanation that doesn’t require a Designer. Perhaps the most common alternative is the multiverse explanation, whereby there just are billions upon billions of universes and eventually one of them would turn out to be like ours. It is questionable whether this is a better explanation. Firstly, the multiverse is entirely theoretical and it is not clear how one might go about trying to prove it. Secondly, it seems odd to choose to hypothesize billions upon billions of universes just to escape the existence of one God. Thirdly, the multiverse hypothesis seems to complicate, not simplify the fine-tuning, as now one has to explain the origin of billions upon billions of universes.

God is the most straightforward explanation of the fine-tuning of the universe.

+

Preceding article: Why think there’s a God? (1): Something from Nothing

+++

WMAP image of the (extremely tiny) anisotropie...

WMAP image of the (extremely tiny) anisotropies in the cosmic background radiation (Photo credit: Wikipedia)

  • Dr. Robin Collins explains two kinds of cosmic fine-tuning (winteryknight.wordpress.com)
    I was busy working my way through “Debating Christian Theism“, a book published by Oxford University Press in August 2013. It features about 20 different topics from science, to philosophy, to history. For each topic, there is an essay by a world-class scholar in favor, and one opposed. So you get both sides of many interesting issues, at a very advanced level. The section on cosmic fine-tuning features a chapter written by Dr. Robin Collins.
  • Evidence For Universe Inflation Theory May Lurk In New Data From Planck Space Probe (mukeshbalani.wordpress.com)
    At first, there was nothing — complete and utter emptiness. Zero energy and zero matter.

    And then, out of this nothingness, the universe was born. Tiny, but extremely dense and packed with energy. And then, within a miniscule fraction of a second, it rapidly grew in size — inflated — by at least a factor of 10raised to the 25th power.

    This theory, known as inflation, is currently the dominant explanation for what happened after the Big Bang and for how the universe came to be the way it is today. But although many scientists now believe that inflation did indeed take place, they still don’t know how or why it started, or how it stopped. And so far, there hasn’t been any solid experimental evidence for this accelerated expansion. [8 Baffling Astronomy Mysteries]

    Scientists hope that in just a few months they might start to unravel the riddle, when they examine the next set of data from the Planck satellite. Since 2009, this radio telescope, run by the European Space Agency (ESA), has been mapping the oldest light in the universe.

  • Come Reason’s Apologetics Notes: Can Infinite Universes Explain Fine-Tuning? (christianreasons.com)
    Barrow & Tipler, in their landmark book The Anthropic Cosmological Principle, note that if Einstein’s cosmological constant varied in either direction by as little as 1 x 10120, (which is a fraction so small that it would take more zeros to write than there are atoms in the universe) If this were to be changed by even that amount, the universe would expand too fast for galaxies & stars to form.
  • Craig’s Five Ways, Part One [EvolutionBlog] (scienceblogs.com)
    Writing in the thirteenth century, Thomas Aquinas famously presented his “five ways” to prove that God exists. He relied largely on extrapolations from observable phenomena in our daily experience to grand claims about the origins of it all. Thus, he argued from the presence of motion in the natural world to an unmoved mover behind it all, or from the contingency of existence in the natural world to the presence of a necessary existent, and so on.

    These arguments have received detailed philosophical development over the years, from Aquinas and from many others, but they have not fared well. Few philosophers nowadays defend them, and for good reason. All of them rest on dubious premises, and their conclusions are generally underwhelming. (For example, there might be a necessary existent, but why should we equate a necessary existent with God?)

  • William Lane Craig debates Lawrence Krauss in North Carolina: Does God Exist? (winteryknight.wordpress.com)
    Would you like to hear a debate featuring the least intelligent atheist ever? Well, this is a good candidate.

    The full transcript of the debate is here at the Reasonable Faith web site.

    Audio of the William Lane Craig vs. Lawrence Krauss debate at North Carolina State University has now been posted at Apologetics 315. The people who recorded it did not do a good job, though.

    And I also posted some background information on Craig’s arguments.

  • Video, audio and summary of Wiliam Lane Craig vs Peter Millican debate (winteryknight.wordpress.com)

    This debate on “Does God Exist?” took place in front of a capacity audience at the Great Hall, University of Birmingham. It was recorded on Friday 21st October 2011 as part of the UK Reasonable Faith Tour with William Lane Craig.

    William Lane Craig is Research Professor of Philosophy at Talbot School of Theology, La Mirada, California and a leading philosopher of religion. Peter Millican is Gilbert Ryle Professor of Philosophy at Hertford College, University of Oxford and a noted scholar in studies of Hume.

    The debate was hosted by the University of Birmingham Student Philosophy Society, and the debate was moderated by Professor Carl Chinn.

  • Did Alien Life Evolve Just After the Big Bang? (lunaticoutpost.com)
    Traditionally, astrobiologists keen on solving the mystery of the origin of life in the universe look for planets in habitable zones around stars. Also known as Goldilocks zones, these regions are considered to be just the right distance away from stars for liquid water, a pre-requisite for life as we know it, to exist.

    But even exoplanets that orbit far beyond the habitable zone may have been able to support life in the distant past, warmed by the relic radiation left over from the Big Bang that created the universe 13.8 billion years ago, says Harvard astrophysicist Abraham Loeb.

  • Did Alien Life Evolve Just After the Big Bang? (space.com)
    “When the universe was 15 million years old, the cosmic microwave background had a temperature of a warm summer day on Earth,” he said. “If rocky planets existed at that epoch, then the CMB could have kept their surface warm even if they did not reside in the habitable zone around their parent star.” [Gallery: Planck Spacecraft Sees Big Bang Relics]

    But the question is whether planets — and especially rocky planets — could already have formed at that early epoch.

    According to the standard cosmological model, the very first stars started to form out of hydrogen and helium tens of millions of years after the Big Bang. No heavy elements, which are necessary for planet formation, were around yet.

Enhanced by Zemanta